KOMPANZASYON SİSTEMLERİ

Kompanzasyon sistemleri, elektrik tesislerinde reaktif gücü dengelemek, güç katsayısını (cos φ) yükseltmek ve cezalı fatura ya da enerji kayıplarını önlemek için kullanılan sistemlerdir. Temel amaç; şebekeden gereksiz reaktif güç çekilmesini engelleyip daha verimli bir enerji kullanımı sağlamaktır.

🔌 Kompanzasyon Nedir?

Elektrik yükleri (motorlar, transformatörler, floresan balastları vb.) çalışırken reaktif güç tüketir. Bu güç iş yapmaz, fakat manyetik alan oluşturmak için gereklidir.
Şebekeden fazla reaktif güç çekilirse:

• Güç katsayısı düşer (cos φ ↓)

• Kablolarda ve trafolarda gereksiz akım dolaşır

• Enerji kayıpları ve ısınma artar

• Elektrik faturasında reaktif ceza uygulanır

Kompanzasyon bu reaktif gücü kondansatörler veya reaktörler ile karşılayarak sistemi dengeler.

⚙️ Kompanzasyon Sistemleri Çeşitleri

1. Sabit Kompanzasyon

• Yükün değişmediği durumlarda (ör. bir motorun sürekli çalışması)

• Kondansatör sürekli devrede

Avantaj: Basit ve ucuz
Dezavantaj: Yük değişirse uygunsuz hale gelebilir

2. Otomatik Kompanzasyon (AKÜ – Otomatik Kademe Ünitesi)

• En yaygın kullanılan sistemdir

• Yük değiştikçe kondansatör kademeleri otomatik devreye girer/çıkar

• Reaktif güç rölesi (RGR) tarafından kontrol edilir

Avantaj: Değişken yüklerde ideal çözümdür
Kullanıldığı yerler: Fabrikalar, ticari binalar, işletmeler

3. Harmonik Filtreli Kompanzasyon

• Harmoniklerin yoğun olduğu tesislerde (özellikle UPS, hız kontrol sürücüleri, inverterler)

• Kondansatörler reaktörlü (şönt reaktörlü) üretilir

• %5,67 – %7 – %14 detuned reaktörler kullanılır

Avantaj: Kondansatörlerin zarar görmesini önler & harmonikleri sınırlar

4. Statik Kompanzasyon (STATCOM / SVG)

• Güç elektroniği ile çalışan gelişmiş sistemlerdir

• Ani yük değişimlerine ultra hızlı tepki verir

Kullanım alanları:
• Endüstriyel tesisler
• Vinç, asansör, kaynak makineleri gibi ani yük çeken sistemler
• Yenilenebilir enerji santralleri

📊 Kompanzasyon Sisteminin Temel Bileşenleri

• Kondansatörler

• Reaktörler (Harmonik filtre reaktörleri)

• Reaktif güç kontrol rölesi

• Kontaktörler / tristörlü anahtarlar

• Akım trafosu (CT)

• Pano ve koruma elemanları (sigorta, şalter vb.)

⭐ Kompanzasyonun Faydaları

✔️ Reaktif ceza önlenir
✔️ Güç katsayısı yükselir
✔️ Enerji verimliliği artar
✔️ Kablolar ve trafolar daha az yüklenir
✔️ Gerilim düşümleri azalır
✔️ Ekipman ömrü artar